Hong Kong Neyi Protesto Ediyor: İşte Hong Kong’luların 5 Talebi 

Buse Gültekin – Yardımcı Politika Editörü

Hong Kong, tekrarlanan sokak gösterileri ve kitlesel gösteriler arasında büyük bir siyasi krizle karşı karşıya. Tartışmalı bir yasaya karşı başlayan hareket büyüyerek devam ediyor.

Son birkaç ay boyunca gösteriler, milyonlarca insanın sokaklarda yürüyüş yapmasından hükümet merkezine hücum eden ve şehrin uluslararası havalimanını iki günlüğüne kapatan  kasklı bir grup protestocuların eylemlerine dönüştü. Protestocuların çoğunluğu barışçıl olsa da gerilim giderek tırmanıyor. 

Şimdi, protestocular daha fazla demokrasi ve geçmiş gösterilerde iddia edilen polis şiddeti üzerine soruşturma talep ediyorlar. Hong Kong’un milyarderleri ise sükûnete davet ediyor. Ve huzursuzluk yoğunlaştıkça Pekin’in tonu giderek kızışıyor. 

İşte bilmeniz gerekenler:

Tarihi Arka Plan 

Related image

Hong Kong Çin’e bağlı ancak kendi para birimi, siyasi sistemi ve kültürel kimliği var. Birçok Hong Kong sakini kendisini Çinli değil Hong Konglu olarak görüyor.

Fark jenerasyonlar öncesine dayanıyor: şehir bir koloniydi ve İngilizler 1997’de Çin’e geri verene kadar 150 yıldan fazla süredir Birleşik Krallık’ın toprağıydı. Bugün, Hong Kong’un hukuk sistemi şeffaflığa ve kanuni prosedüre değer veren İngiliz modelini yansıtıyor.

“Bir ülke, iki sistem” adı verilen bir politika bu eşsizliği içinde barındırıyor. Bu politikaya göre, Hong Kong, Hong Kong Temel Hukuku olarak bilinen fiili bir anayasaya sahip. Çin vatandaşlarına tanınmayan protesto hakkı, basın ve ifade özgürlüğü gibi hakları garanti ediyor.

Temel Hukuk’un ilkelerinden biri de Çinli yetkililerin müdahil olmayacaklarına dair söz verdiği Hong Kong’un kendi demokrasisini geliştirme hakkıdır. Ancak son yıllarda Pekin, Temel Hukuk’u defalarca yeniden yorumladı—şimdi ise Hong Kong üzerinde tam yetki sahibi olduğunu söylüyor.

Temel Hukuk, devralmadan sonraki 50 yıl boyunca Hong Kong’un “sakinlerin hak ve özgürlüklerini koruyacağını” belirtir. Ancak birçok sakin, anakara Çin’in zaten bu hakları gasp ettiğini söylüyor.

Hong Kong hukukunun egemenliğine bir tehdit olarak algılanan durum, bugüne kadar yüzlerce protestocunun tutuklandığı devamlı çatışmalara neden oldu.

Protestocular neler talep ediyorlar?

Image result for china protests

Hong Kong’un protestolar yazı, hükümet merkezinde “Burada isyancı yok, sadece tiranlık var” yazan pankartın havaya kaldırılmasını da içeren her türe şahit oldu: Kitlesel barışçıl yürüyüşler, farklı endüstrilerden geniş çapta grevler, çatışmalar ve vandalizmle sonuçlanan daha küçük grup eylemleri. 

Ağustos ayının başlarında Hong Kong havaalanındaki şiddetin baş göstermesi ve protestocuların iki kişiye saldırıp alıkoymasıyla yeni kavgacı bir ton benimsenmiş oldu. 

Protestolar martta başladı ancak asıl ciddi protestoların başlaması haziran ayında gerçekleşti. Protestolar, şimdilerde rafa kaldırılmış olan suçlunun iadesi yasa tasarısına karşı geniş çaptaki muhalefetten doğmuştu ancak bu zamana kadar protestoların alanı tam demokrasi ve polisin hesap verebilirliğini talep etmeye kadar genişledi.

Protestocular son zamanlarda polis gaddarlığı iddialarıyla kızıştırılmış durumda. Bir kadın protestocunun kalabalığı dağıtmaya çalışan polisle çatışması sırasında gözünden yaralanmasının ardından havaalanındaki protestocular kadının yaralanmasına atıfta bulunarak göz bandı taktılar.

Protesto hareketi lidersiz olduğundan herkes aynı hedeflere sahip değil. Ancak genel olarak beş temel talep ortaya çıkıyor:

  1. Yasa tasarısının geri çekilmesi,
  2. Hong Kong Başbakanı Carrie Lam’in istifa etmesi,
  3. Polis vahşetinin soruşturulması,
  4. Tutuklananların serbest bırakılması ve
  5. Daha fazla demokratik özgürlükler.

Protesto cephesinde, göstericiler polisle karşı karşıya geldi ve içlerinden bazılarının hükümetle iş birliği yapmakla suçlandığı, elleri sopalı beyaz giymiş erkekler tarafından hedef alındılar. Ancak birçok Hong Konglu ulaşım engelleri ve diğer seyahat aksaklıklarından rahatsızlık duysa da şehrin geri kalanında çok az tehlike duygusu var.

Protestocular neden havaalanını hedef aldı?

Image result for hong kong airport

Birçok eylemci Hong Kong uluslararası havaalanını göstericiler ve polis arasındaki çatışmaların olağan hale geldiği caddelerden uzak, güvenli bir protesto alanı olarak görmeye başlamıştı. 

Ancak bu, havaalanındaki polis çatışmalarından sonra değişti ve otoriteler gelecek protestoları engellemek için bir mahkeme emri çıkardı. 

Asya’nın en işleklerinden olan havaalanı, hükümet karşıtı göstericilerin mesajlarını doğrudan uluslararası topluma ulaştırmasında kilit bir protesto hedefi oldu.  

Ağustos ayında havaalanında protestoculara göre huzursuzluğun nedenlerinin ve muhalif hareketin taleplerinin açıklandığı Çince, İngilizce, Fransızca, Korece, Japonca ve diğer dillerde broşürler gelen uluslararası ziyaretçilere dağıtıldı.

Hong Kong havaalanı otoritesi CEO’suna göre Ağustos’un başlarında yaklaşık 1000 uçuş protestolardan etkilendi. Bir mahkeme bunun üzerine insanların havaalanına erişimini kısıtlayan bir karar verdi. 

Bu, Hong Kong’un ekonomisi için ne anlama geliyor?

Image result for hong kong economy

Çin, Hong Kong’un en önemli ticaret ortağı olsa da şehir aynı zamanda bir uluslararası işletme ve finans merkezi, ekonomisi ise şimdiden protestoların bir sonucu olarak zarar görme işaretleri gösteriyor.

Hong Kong’daki Amerikan Ticaret Odası, şirketlerin şimdiden karışıklık nedeniyle gelir kaybı, tedarik zincirinin alt üst olması ve yatırımların rafa kaldırılmasını içeren ciddi sonuçlar rapor ettiklerini söyledi. 

Hong Kong’daki uluslararası ve yerel işletmeler de uyum içinde hareket etme ya da protestoculara sempati duyma suçlamalarıyla baskıya maruz kaldı. Hong Kong’un bayrak taşıyıcısı ve büyük bir yerel işveren Cathay Pacific Çin havacılık yetkilileri tarafından protestolara katılan personelin Çin’e seyahat etmesini yasaklamalarını emretti.

İptal edilen uçuşlar finans merkezinde çalışan şirketler için kötü haberler. Geçen yıl, 74 milyondan fazla insan bu havaalanından ya da bu havaalanına seyahat etti. Her gün 1.100 yolcu ve kargo uçuşu gerçekleştiriyor ve dünya çapında yaklaşık 200 noktaya hizmet veriyor.

Mayıs ayında Hong Kong Ulaştırma Bakanı Frank Chan havaalanının Hong Kong gayri safi yurtiçi hasılasına direkt ve dolaylı olarak %5 katkıda bulunduğunu söyledi. 

Uzmanlar, gezginlerin artık Hong Kong’u ziyaret etmeye çekinmesinden endişe duyuyor. Havayollarını izleyen ve puanlayan AirlineRatings.com sitesi baş editörü ve genel müdürü Geoffrey Thomas “Bu, Hong Kong için on milyonlarca dolara mal olacak bir felaket” dedi. 

Hükümet ne diyor? 

Image result for hong kong government

Hem Hong Kong’daki hem de Çin’deki yetkililer protestolara gittikçe eleştirel yaklaşıyorlar.

Çin’de protestoların medyadaki yeri sansürden, protestocuların şiddete başvuran çeteler ve suçlular olarak etiketlenmesiyle beraber çatışmalar ve karmaşaya odaklanmaya kaymış durumda.   

Çin’in şehirdeki işlerden sorumlu üst organı olan Hong Kong ve Makao İşleri Ofisi sözcüsü Yang Guang, protesto gösterilerinin “terörizm belirtileri” gösterdiğini ve hukukun üstünlüğü için gerçek bir tehdit olduğunu belirtti.

“Hong Kong’un radikal göstericileri polis memurlarına defalarca tehlikeli araçlarla saldırdı” dedi. “Zaten çoktandır ciddi şiddet suçları işliyorlar ve terörizm sinyalleri göstermeye başladılar. Bu; Hong Kong vatandaşlarının canlarını ve güvenliklerini tehlikeye atan, hukukun üstünlüğünün ve sosyal düzenin büyük ihlalidir.”

Artan söylem, Çin’in güç müdahalesinde bulunmayı düşünebileceği korkularını tetikledi.

CNN’le yapılan bir röportajda Amerika’nın Çin eski büyükelçisi Max Baucus protestocuların Çin’in merkez hükümetine çıkardığı zorlukları tarif etti.

“Pekin eğer protestocuların boğazına öylece bir çözüm sıkıştırabileceğini düşünüyorsa, bu işe yaramayacaktır ve bence onlar bunu biliyor ve bir yolunu bulmaya çalışıyorlar.”

“Unutmayın. Çin çok muhafazakâr. Çin için bu gibi konularda anlaşmak çok zor – onlar kendi yollarında olmaya alışıklar. Bu onlar için zor oldu. Atik değiller. Onlar örneğin ABD gibi büyük diplomatik bir merkeze sahip değiller. Bu onlar için zor.”

Diğer ülkeler neler söylüyor?

Image result for trump

ABD başkanı Donald Trump tarafları sükunete davet etti. ABD istihbaratına göre Çin hükümetinin Hong Kong sınırına birlikler gönderdiğini iddia etti. “Herkes sakin ve emniyette olmalı!” Çin zaten düzenli olarak Hong Kong sınırına yakın bir birlik varlığını sürdürüyor.

Bu sırada İngiliz milletvekilleri kötüleşen durum nedeniyle duydukları endişeyi dile getirdiler. Avam Kamarası Dış İlişkiler Komitesi başkanı Milletvekili Tom Tugendhat Birleşik Krallık’ın Hong Konglu Çinliler için tam vatandaşlık haklarını genişletmeyi düşünmesi gerektiğini söyledi.

Tugendhat “Bu, 1997 yılında yapılmış olmalıydı ve düzeltilmesi gereken bir yanlış,” diye tweet attı.

Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı Dominic Raab Hong Kong’da olanlar ve polisle protestocular arasındaki çatışmanın kaygılandıran fotoğrafları nedeniyle endişelendiğini söyledi. 

Raab “Geçen hafta Carrie Lam ile yaptığımız görüşmede söylediğim gibi şiddeti kınıyoruz ve barışçıl bir yol bulmak için yapıcı diyaloğu teşvik ediyoruz,” şeklinde tweet attı.

Kaynak 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir