Berlin, on yıllardır ekonomik gücünün gerisinde tuttuğu askerî kapasitesini yeniden inşa etmeye çalışıyor. Ancak Almanya’nın önündeki asıl mesele silahlanmak değil; Avrupa’nın güvenliğinde nasıl bir sorumluluk üstleneceğine karar vermek.
EUROPolitika | Haber Analiz | Yusuf Ertuğral
Avrupa’nın en büyük ekonomisi, uzun yıllar boyunca dünyanın en dikkat çekici stratejik ayrıcalıklarından birine sahipti: Almanya güçlü olmak için askerî bakımdan güçlü olmak zorunda değildi. Fabrikaları çalışıyor, otomobilleri ve makineleri dünyanın dört bir yanına ihraç ediliyor, diplomatik ağırlığı Avrupa Birliği üzerinden genişliyordu. Güvenliğinin en ağır yükünü ise NATO, daha doğrusu Amerika Birleşik Devletleri taşıyordu.
Berlin için bu düzen son derece elverişliydi. Ekonomik refah ile askerî sorumluluk arasındaki mesafe, Almanya’nın savaş sonrası kimliğinin neredeyse ayrılmaz bir parçasına dönüşmüştü. Alman siyasetçiler, askerî güç kullanımından kaçınmayı yalnızca tarihsel bir zorunluluk olarak değil, aynı zamanda ahlaki ve siyasi bir üstünlük olarak da sunabiliyorlardı.
Fakat uluslararası siyasette bazı ayrıcalıkların ömrü, onları mümkün kılan güç dengelerinin ömrü kadardır.
Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, Washington’ın Avrupa’ya yönelik güvenlik beklentilerindeki değişim ve Çin’in küresel güç mücadelesindeki yükselişi, Almanya’nın alıştığı düzeni giderek daha maliyetli hâle getirdi. Berlin bugün yalnızca ordusunu modernize etmeye çalışmıyor. İkinci Dünya Savaşı sonrasında şekillenen dış politika anlayışını da yeniden tanımlamak zorunda kalıyor.
H. Marcel Kolb’un Eylül 2026’da Survival: Global Politics and Strategy dergisinde yayımlanan Beyond the Horizon: Germany and the End of Middle-power Comfort başlıklı makalesi, bu tartışmaya önemli bir kavramsal katkı sunuyor. Kolb’un erişilebilir özetinde dikkat çektiği mesele, orta güçlerin devlet olmanın bütün kurumsal araçlarına sahip görünürken nihai güvenliklerini daha büyük güçlere emanet edebilmeleri. Almanya, bu çelişkinin Avrupa’daki en önemli örneklerinden biri.
Ancak Almanya’nın bu konfor alanından çıkması, otomatik olarak yeni bir Avrupa liderliğinin doğacağı anlamına gelmiyor. Berlin’in önünde askerî olduğu kadar siyasi, ekonomik ve tarihsel engeller de bulunuyor.
Almanya’nın tarihsel tercihi artık sürdürülebilir mi?
1945 sonrasında Almanya’nın yeniden uluslararası sisteme kabulü, askerî gücünün sınırlandırılması ve ekonomik kapasitesinin Avrupa bütünleşmesine yönlendirilmesiyle mümkün oldu. Federal Almanya, Soğuk Savaş boyunca NATO’nun önemli bir üyesiydi; büyük bir orduya da sahipti. Dolayısıyla Alman güvenlik politikasını bütünüyle askerî güçten uzak bir geçmiş olarak tanımlamak doğru olmaz.
Asıl değişim Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle yaşandı.
Sovyetler Birliği’nin dağılması, Almanya’nın birleşmesi ve Avrupa’da büyük ölçekli bir savaş ihtimalinin uzaklaştığı düşüncesi, Berlin’in savunma harcamalarını azaltmasına imkân verdi. Ekonomik karşılıklı bağımlılığın siyasi çatışmaları sınırlayacağı varsayımı, Alman dış politikasının temel kabullerinden biri hâline geldi.
Rusya ile enerji ilişkileri bu yaklaşımın en belirgin örneğiydi. Berlin, ekonomik ilişkilerin Moskova’yı Avrupa düzenine daha fazla bağlayabileceğini düşündü. Ucuz enerji Alman sanayisinin rekabet gücünü desteklerken Rusya’nın Avrupa pazarlarına bağımlılığı da karşılıklı bir güvence olarak görüldü.
Oysa ekonomik bağımlılık her zaman siyasi uzlaşma üretmez. Bazen taraflardan birine diğerini baskı altında tutabileceği yeni araçlar sağlar.
2022’de Ukrayna’da başlayan geniş çaplı savaş, Almanya’nın bu varsayımını ağır biçimde sarstı. Berlin, güvenlik ortamının değiştiğini kabul etmek zorunda kaldığında ordusunun uzun süredir ertelenen ihtiyaçlarıyla da yüzleşti.
Dönemin Başbakanı Olaf Scholz’un 27 Şubat 2022’de ilan ettiği Zeitenwende, yani tarihsel dönüm noktası, bu yüzleşmenin siyasi ifadesiydi. Bundeswehr için oluşturulan 100 milyar avroluk özel fon, savunma politikasında yeni bir dönemin başlangıcı olarak sunuldu.
Ne var ki Almanya’nın karşılaştığı sorun yalnızca para değildi. Yıllarca savunma harcamalarını sınırlayan bir devletin, kısa sürede yüksek hazırlık seviyesine sahip bir askerî güce dönüşmesi beklenemezdi.
Askerî kapasite bütçe kanunuyla bir gecede oluşturulamıyor. Eğitimli personel, mühimmat stokları, lojistik altyapı, tedarik süreçleri ve savunma sanayisinin üretim kabiliyeti uzun vadeli yatırımlar gerektiriyor.
Berlin’in bugün yaşadığı güçlük biraz da burada yatıyor: Almanya, mali kararlarını değiştirebiliyor; fakat devletin çalışma alışkanlıklarını aynı hızla dönüştüremiyor.
Avrupa’nın güvenliği Amerikan siyasetinin insafına mı kaldı?
Almanya’nın stratejik dönüşümünü yalnızca Rusya tehdidiyle açıklamak eksik olacaktır. En az Moskova kadar belirleyici bir başka başkent daha var: Washington.
Avrupa güvenlik mimarisi, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Amerikan askerî gücüne dayanıyor. ABD’nin nükleer caydırıcılığı, istihbarat kapasitesi, hava ve deniz gücü, stratejik nakliye imkânları ve komuta altyapısı, NATO’nun askerî etkinliğinde belirleyici rol oynuyor.
Bu ilişki uzun süre Atlantik’in iki yakası için de yararlıydı. Avrupa ülkeleri ekonomik kalkınmaya daha fazla kaynak ayırabiliyor, Washington ise kıta üzerindeki siyasi ve askerî etkisini koruyordu.
Fakat ABD’nin stratejik öncelikleri değişiyor.
Çin’in yükselişi ve Hint-Pasifik’teki rekabet, Washington’ın dikkatini giderek Avrupa dışına yöneltiyor. Donald Trump’ın NATO müttefiklerine yönelik savunma harcamaları baskısı ise bu eğilimi daha görünür hâle getirdi. Trump’ın yaklaşımı önceki Amerikan yönetimlerinden üslup bakımından ayrışsa da Avrupalı müttefiklerin daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiği düşüncesi Washington’da yalnızca tek bir siyasi çizgiye ait değil.
Haziran 2025’teki Lahey NATO Zirvesi’nde müttefiklerin 2035 yılına kadar millî gelirlerinin yüzde 5’ini savunma ve güvenlikle bağlantılı alanlara ayırmayı hedeflemesi, bu değişimin önemli sonuçlarından biri oldu.
Bununla birlikte savunma harcamalarının artırılması, Avrupa’nın ABD’den bağımsız hareket edebileceği anlamına gelmiyor. Bir ordunun sahip olduğu tank sayısı kadar, o tankları nerede, ne zaman ve hangi siyasi kararla kullanabileceği de önemlidir.
Avrupa ülkeleri ortak bir tehdit algısı geliştiremedikleri sürece, daha yüksek savunma bütçeleri birbirinden farklı ulusal orduların büyümesiyle sonuçlanabilir.
Burada Almanya’nın karşısına güç bir soru çıkıyor: Berlin, Amerikan güvenlik garantisinin zayıfladığı bir Avrupa’da daha fazla sorumluluk üstlenmeye gerçekten hazır mı?
Hazır olmak, yalnızca harcamaları artırmak değil, gerektiğinde askerî güç kullanmanın siyasi sorumluluğunu da kabul etmektir.
Berlin’in milyarlarca euroluk sınavı
Almanya’nın 2027 bütçesi, savunma politikasındaki değişimin artık geçici bir tepki olmadığını gösteriyor.
Federal Meclis’in 13 Kasım 2026’da açıkladığı Bütçe Komisyonu kararına göre Savunma Bakanlığının 2027 yılı düzenli bütçesi yaklaşık 109,75 milyar euro olarak öngörülüyor. Bundeswehr özel fonundan yapılması planlanan yaklaşık 29,96 milyar euroluk ilave harcamayla birlikte toplam tutar 139 milyar euroluk aşıyor.
Bu rakamlar, Almanya’nın Soğuk Savaş sonrasındaki savunma politikasından ne kadar uzaklaştığını ortaya koyuyor. Ancak bütçe komisyonunun kararı, bütün yasama sürecinin tamamlandığı anlamına gelmiyor.
Savunma harcamalarının finansmanı da tartışmalı.
Eylül ayında Federal Meclis’te konuşan Maliye Bakanı Lars Klingbeil, Almanya’nın yeni borçlanma olmadan kendisini savunamayacağını belirtti. Bu açıklama, uzun yıllar bütçe disipliniyle özdeşleşen Alman maliye anlayışındaki değişimi açıkça yansıtıyordu.
Üstelik mesele yalnızca borçlanmanın büyüklüğü değil, ayrılan kaynakların nasıl kullanıldığı.
Münih merkezli Ifo Enstitüsünün Eylül 2026’da yayımlanan değerlendirmesi, savunma harcamaları için oluşturulan ek borçlanma alanının bir bölümünün doğrudan ilave güvenlik harcamasına dönüşmediği yönünde eleştiriler içeriyordu. Alman Maliye Bakanlığı ise bu hesaplamanın yöntemine itiraz etti.
Bu tartışma önemli. Çünkü Berlin’in askerî gücünü artırmak için kaynak bulabilmesi, o kaynakların verimli kullanıldığını tek başına kanıtlamıyor.
Bir savaş uçağının satın alınmasıyla yıllarca görev yapabilecek durumda tutulması arasında ciddi bir maliyet ve organizasyon farkı bulunuyor. Benzer şekilde, yeni askerî birlikler kurmakla bu birliklerin personel, mühimmat ve lojistik ihtiyaçlarını sürekli karşılamak aynı şey değil.
Almanya’nın karşı karşıya olduğu asıl sınav, bütçesindeki artışı sahada kullanılabilir askerî kapasiteye dönüştürmek.
Daha da önemlisi, bu dönüşümü ekonomisinin diğer ihtiyaçlarını ihmal etmeden gerçekleştirmek zorunda.
Alman sanayisi enerji maliyetleri, uluslararası rekabet, teknolojik dönüşüm ve zayıf büyüme gibi sorunlarla mücadele ediyor. Savunma yatırımlarının üretimi ve teknolojik yenilikleri desteklemesi mümkün. Fakat aynı yatırımların kamu borcunu artırması, nitelikli iş gücü üzerinde rekabet yaratması ve diğer alanlara ayrılabilecek kaynakları sınırlaması da söz konusu.
Dolayısıyla Almanya’nın yeniden silahlanması ekonomik açıdan kendiliğinden başarılı bir politika olarak kabul edilemez. Sonucu, harcamaların niteliği ve sanayi kapasitesiyle kurulan ilişki belirleyecek.
Avrupa güçlü bir Almanya istiyor mu?
Berlin’in askerî kapasitesini artırmasının önünde yalnızca teknik engeller bulunmuyor. Avrupa’nın tarihsel hafızası da bu dönüşümün önemli bir parçası.
Fransa, Almanya’nın ekonomik gücünü uzun yıllardır Avrupa bütünleşmesi içinde dengelemeye çalışıyor. Polonya ve Baltık ülkeleri ise Rusya’ya karşı daha güçlü bir Avrupa savunmasını desteklemekle birlikte güvenlik konusunda Washington’ın rolünü vazgeçilmez görüyor.
Bu farklılıkların nedeni yalnızca siyasi tercihler değil. Coğrafya ve tarih de ülkelerin tehdit algılarını belirliyor.
Paris açısından Avrupa’nın stratejik özerkliği, Fransız nükleer caydırıcılığı ve Avrupa savunma sanayisinin güçlendirilmesiyle yakından bağlantılı. Varşova için öncelik, Rusya karşısında güvenilir ve hızlı askerî destek sağlayabilecek bir güvenlik düzeni.
Berlin ise bu iki yaklaşım arasında kendi rolünü belirlemeye çalışıyor.
Almanya’nın ekonomik ağırlığı, Avrupa’da siyasi liderliğinin kendiliğinden kabul edileceği anlamına gelmiyor. Üstelik Avrupa’nın güvenlik sorunları yalnızca Rusya’nın oluşturduğu askerî tehditle sınırlı değil. Akdeniz’deki istikrarsızlık, enerji güvenliği, siber saldırılar, kritik altyapıların korunması ve savunma teknolojilerindeki dışa bağımlılık da ortak politika gerektiriyor.
Avrupa Komisyonunun Readiness 2030 yaklaşımı, savunma yatırımlarını artırmanın yanında ortak tedarik ve üretim kapasitesini geliştirmeyi hedefliyor. Fakat ulusal savunma sanayileri arasındaki rekabet ve ülkelerin farklı öncelikleri, ortak bir askerî kapasitenin oluşturulmasını zorlaştırıyor.
Almanya’nın bu süreçte üstlenebileceği rol önemli. Ancak Berlin’in Avrupa güvenliğinde liderlik iddiası, diğer ülkelerin çıkarlarını ne ölçüde dikkate aldığıyla yakından ilişkili olacak.
Almanya’nın Avrupa için vazgeçilmez bir güç hâline gelmesi mümkün. Bunun Avrupa üzerinde belirleyici bir siyasi otoriteye dönüşmesi ise bambaşka bir mesele.
Türkiye bu dönüşümün neresinde?
Almanya’nın yeniden silahlanması Türkiye açısından da yakından izlenmesi gereken bir gelişme.
Türkiye ile Almanya’nın NATO üyeliği, iki ülkeyi aynı güvenlik mimarisinin parçası hâline getiriyor. Bununla birlikte Ankara ile Berlin’in bölgesel öncelikleri ve dış politika tercihleri her zaman örtüşmüyor.
Almanya’nın Avrupa savunmasında daha fazla sorumluluk üstlenmesi, NATO içerisindeki güç dağılımını değiştirebilir. Bu değişim Türkiye’nin stratejik önemini ortadan kaldırmaz; ancak Ankara’nın ittifak içindeki konumunu değerlendirirken yeni koşulları hesaba katmasını gerektirir.
Özellikle Karadeniz güvenliği, askerî lojistik, hava savunması, insansız sistemler ve savunma sanayisi iş birlikleri, iki ülkenin ortak çıkarlar geliştirebileceği alanlar arasında bulunuyor.
Türkiye’nin son yıllarda savunma teknolojilerinde geliştirdiği kapasite, Avrupa ülkeleriyle yeni ortaklıklar için imkân yaratabilir. Ancak Avrupa Birliği’nin savunma sanayisine ilişkin kuralları, üçüncü ülkelerin katılım koşulları ve siyasi anlaşmazlıklar, bu imkânların önünde engel oluşturabilir.
Ankara açısından asıl dikkat edilmesi gereken konu, Avrupa’nın savunma kapasitesini artırırken karar alma mekanizmalarını nasıl şekillendireceğidir.
Avrupa güvenliğinin yalnızca AB kurumları üzerinden yeniden tanımlanması, Türkiye gibi NATO üyesi olup AB dışında kalan ülkelerin konumunu tartışmalı hâle getirebilir.
Buna karşılık NATO merkezli ve kapsayıcı bir Avrupa savunma yaklaşımı, Türkiye’nin askerî kapasitesini ve bölgesel deneyimini daha fazla öne çıkarabilir.
Türkiye’nin çıkarı, Avrupa’nın askerî bakımdan zayıf kalmasında değil; güçlenen Avrupa güvenlik mimarisinin dışında bırakılmamasındadır.
Bu nedenle Ankara’nın Berlin’deki dönüşümü yalnızca yeni savunma harcamaları üzerinden değil, Avrupa’nın siyasi ve kurumsal geleceğiyle birlikte değerlendirmesi gerekiyor.
Konforun sonu, liderliğin başlangıcı mı?
Almanya’nın bugünkü yönelimini tarihsel bir kırılma olarak değerlendirmek mümkün. Ancak bu kırılmanın nasıl sonuçlanacağını söylemek için henüz erken.
Berlin, savunma bütçesini artırıyor, borçlanma kurallarını değiştiriyor ve ordusunu yeniden yapılandırmaya çalışıyor. Fakat bu adımların Avrupa’nın güvenlik sorunlarını ne ölçüde çözeceği belirsiz.
Almanya’nın daha güçlü bir orduya sahip olduğu, ancak Avrupa ülkelerinin ortak hareket etmekte zorlandığı bir gelecek ihtimal dışı değil. Aynı şekilde Berlin’in savunma yatırımlarını sanayi ve teknoloji politikalarıyla birleştirerek Avrupa güvenliğinde daha etkili bir rol üstlenmesi de mümkün.
Bu iki ihtimal arasındaki farkı yalnızca askerî harcamaların büyüklüğü belirlemeyecek.
Almanya’nın siyasi karar alma kapasitesi, Avrupa ortaklarıyla ilişkileri, ekonomik dayanıklılığı ve ABD ile kuracağı yeni güvenlik dengesi en az savunma bütçesi kadar önemli olacak.
H. Marcel Kolb’un çalışmasının gündeme getirdiği orta güç konforu tartışması, burada daha geniş bir anlam kazanıyor. Bir devletin ekonomik bakımdan güçlü olması, uluslararası krizlerde kendi güvenliğini sağlayabilecek durumda olduğu anlamına gelmiyor. Aynı şekilde askerî kapasitesini artırması da o devleti kendiliğinden stratejik bir lidere dönüştürmüyor.
Almanya, savaş sonrasında ekonomik gücünü askerî ihtiyatla birleştiren bir devlet modeli geliştirmişti. Bugün ise değişen uluslararası koşullar karşısında bu modelin sınırlarıyla yüzleşiyor.
Berlin’in artık geçmişteki güvenlik düzenine bütünüyle güvenemeyeceği açık. Fakat onun yerine nasıl bir düzen kurulacağı henüz belli değil.
Almanya’nın önümüzdeki yıllarda vereceği kararlar, yalnızca Bundeswehr’in geleceğini değil, NATO’nun Avrupa kanadındaki güç dağılımını, Fransa-Almanya ilişkilerini ve Türkiye’nin de içinde bulunduğu daha geniş güvenlik mimarisini etkileyecek.
Avrupa’nın en büyük ekonomisi şimdi askerî sorumluluk üstlenmenin bedelini öğreniyor. Bu bedelin ne kadarının parayla, ne kadarının siyasi iradeyle ödeneceği ise henüz bilinmiyor.
Almanya için konfor dönemi sona eriyor olabilir. Fakat Avrupa’nın kendi güvenliğini üstlenebileceği yeni bir dönemin başlayıp başlamadığı hâlâ açık bir soru.
Photo:shutterstock.com
Referanslar:
- Kolb, H. Marcel (2026). Beyond the Horizon: Germany and the End of Middle-power Comfort. Survival: Global Politics and Strategy, 68(5), 193–198. https://doi.org/10.1080/00396338.2026.2724651
- Deutscher Bundestag (2026). Deutlicher Anstieg bei den Verteidigungsausgaben. 9 Eylül 2026. https://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2026/kw37-de-verteidigung-1194766
- Deutscher Bundestag (2026). Bereinigungssitzung: Ausschuss beschließt Bundeshaushalt 2027. 13 Kasım 2026. https://www.bundestag.de/dokumente/textarchiv/2026/kw46-pa-haushalt-1231890
- NATO (2025). The Hague Summit Declaration. 25 Haziran 2025. https://www.nato.int
- European Commission (2025). White Paper for European Defence – Readiness 2030.https://commission.europa.eu
- Reuters (2026). Germany cannot defend itself without new debt, says finance minister. 8 Eylül 2026. https://www.reuters.com/world/europe/germany-cannot-defend-itself-without-new-debt-says-finance-minister-2026-09-08/
- Reuters (2026). Germany disputes Ifo analysis that says it diverted third of defence-designated debt. 10 Eylül 2026. https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/germany-diverted-over-third-defence-designated-debt-ifo-says-2026-09-10/