Zaten Rusya’nın savaşı ve Donald Trump ile ilişkilerini yönetmekle gergin olan AB, şimdi daha da az nüfuza sahip olduğu bir çatışmaya yanıt vermeye çalışıyor.
ÇEVİRİ
Sebastian Starcevic ve Gerardo Fortuna
BRÜKSEL – İran ile çatışmanın derinleşmesi ve AB’nin 27 dışişleri bakanının ortak bir bildiri konusunda farklı görüşlere sahip olmasının ardından, Ursula von der Leyen Pazartesi günü Avrupa komiserlerinin acil toplantısına başkanlık edecek.
Orta Doğu’da füze saldırıları devam ederken ve Kıbrıs’a yönelik tehdit endişeleri artarken, AB kriz moduna geçti, acil Pazar oturumları düzenledi ve bir dizi olağanüstü toplantı planladı. AB, hem iç hem de dış politikada çeşitli cephelerde zorluklarla karşı karşıya kalırken, büyük bir nüfuza sahip olmadığı bir bölge için tutarlı bir dış politika yanıtı oluşturma gibi zor bir görevle karşı karşıya.
E3 olarak adlandırılan ülkelerin (Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık) liderlerinin Pazar gecesi, AB’nin birkaç saat önce yaptığı açıklamadan çok daha sert bir bildiri yayınlamasıyla bu olay daha geniş bir örüntüyü vurguluyor: Rusya’nın Ukrayna’daki savaşından ABD Başkanı Donald Trump yönetimindeki yenilenen transatlantik gerilimlere kadar küresel krizler çoğalırken, blok tek sesle konuşmakta zorlanıyor.
Letonya Dışişleri Bakanı Baiba Braže, POLITICO’ya verdiği demeçte, AB’nin önceliğinin “sivillerin korunmasını ve durumun yatıştırılmasını sağlamak, aynı zamanda İran halkının iradesini ifade edebilmesini sağlamak; Ukrayna’ya sarsılmaz desteği sürdürmek ve Rusya’ya baskıyı devam ettirmek” olduğunu söyledi.
Komisyon Başkanı von der Leyen’in Pazartesi günü Brüksel’de yetkililerle yaptığı acil güvenlik odaklı toplantı, Kıbrıs’ta planlanan Avrupa bakanları toplantısıyla aynı zamana denk geliyor.
Bu toplantı, rejimi devirmek amacıyla ABD ve İsrail liderliğindeki İran şehirlerine yönelik iki günlük yoğun bombardımanın ardından geliyor. Hava saldırıları, Yüksek Lider Ayetullah Ali Hamaney’i öldürdü ve Tahran’ı Orta Doğu genelinde karşı saldırılar başlatmaya sevk etti.
Bu makaledeki diğer yetkililer gibi, konunun çok hassas olması nedeniyle isminin açıklanmasını istemeyen bir Avrupa Komisyonu yetkilisine göre bölgeye en yakın AB ülkesi olan Kıbrıs’a yönelik bir saldırı riski “yüksek”.
AB Konseyi’nin dönem başkanlığını da yürüten Kıbrıs, iç güvenlik, ticaret akışları ve enerji arzı konularını ele almak üzere bloğun kurumlarını ve üye ülkelerini bir araya getirecek Entegre Siyasi Kriz Müdahale toplantısı için Salı günü çağrıda bulundu. Bu format daha önce Covid, göç krizi ve Ukrayna’daki savaşın patlak vermesi durumlarında da kullanılmıştı.
POLITICO’ya konuşan iki yetkiliye göre bu hafta AB’nin üst düzey diplomatları ile Körfez dışişleri bakanlarının bir araya geleceği bir toplantı da düzenleniyor.
Bölgeden kıdemli bir diplomat POLITICO’ya yaptığı açıklamada, AB’nin hızla güçlü bir pozisyon almasının aciliyetini vurgulayarak, “Sağda solda acil toplantılar yapılmalı. Bu; Orta Doğu, Avrupa ve ABD için bir dönüm noktası.” dedi.
Uluslararası Hukuk
Fransa, Almanya ve İngiltere liderleri Emmanuel Macron, Friedrich Merz ve Keir Starmer, Pazar gecesi yaptıkları açıklamada, “İran’ın füze ve insansız hava araçlarını kaynağında ateşleme yeteneğini yok etmek için gerekli ve orantılı savunma eylemlerini mümkün kılmak da dahil olmak üzere, bölgedeki çıkarlarımızı ve müttefiklerimizin çıkarlarını savunmak için adımlar atacaklarını” söylediler. “Bu konuda ABD ve bölgedeki müttefiklerle birlikte çalışacaklarını” da belirttiler.
Bundan kısa bir süre önce, 27 dışişleri bakanının iki buçuk saat süren video görüşmesinin ardından AB, dikkatlice dengeli hazırlanmış bir bildiri yayınladı. “Uluslararası hukuka tam saygı gösterilmesi” çağrısında bulunan bakanlar, İran’ı füze programını geliştirmeyi durdurmaya çağırdı, bölgesel güvenliğin yeniden sağlanması ihtiyacını vurguladı ve İran halkının “temel özgürlüklerine” desteklerini ifade etti.
Şekil 2: ABD-İsrail saldırılarını kınayan ve bunların “daha belirsiz ve düşmanca bir uluslararası düzen” getirme riski taşıdığı konusunda uyarıda bulunan İspanya Başbakanı Pedro Sánchez. | Kike Rincon/Europa Press, Getty Images ile
Avrupa Dışişleri Bakanları görüşmesinde en büyük tartışma konularından biri, bildirinin “uluslararası hukuk” bölümünün Trump ve İsrail hükümetine yönelik bir eleştiri olarak görülüp görülemeyeceğiydi; görüşmeye katılan veya görüşme hakkında bilgilendirilen dört Avrupalı diplomat bunu doğruladı.
Bu konuda Avrupalı liderler, kamuoyunda bölünmüş durumda.
İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, ABD-İsrail saldırılarını kınayarak bunların, “daha belirsiz ve düşmanca bir uluslararası düzen”e yol açma riski taşıdığı konusunda uyardı. Ancak Almanya Başbakanı Friedrich Merz Pazar günü, “ortaklarımıza ve müttefiklerimize ders verme zamanı değil” diyerek “birçok hedeflerini paylaşıyoruz, ancak bunları kendimiz gerçekleştiremiyoruz” diye ekledi.
Sonuç olarak, tüm ülkeler ortak bildiriyi onayladı ve AB, çatışmaya karışan vatandaşlarını korumak için “gerekli tüm adımları” atacağını söyledi.
Pazar günü erken saatlerde, bloğun hükümetlerinin büyükelçileri bildiri üzerinde uzlaşmaya varamadılar; görüşmelerden haberdar olan üç Avrupalı diplomat POLITICO’ya, ikisinin Macaristan’ın bildiriyi imzalamayı reddettiğini söyledi. Brüksel’deki Macaristan heyeti yorum yapmaktan kaçındı.
Budapeşte bunun yerine görüşmeleri, AB’nin Ukrayna’ya verdiği destekle ilgili olmayan bir konuda şikayetlerini dile getirmek için kullandı ve Rus petrolünü Orta Avrupa’ya taşıyan kırık bir boru hattını gündeme getirdi. Macaristan haftalardır Ukrayna’yı boru hattını devre dışı bırakmakla suçluyor ve bunun sonucunda Kiev’e 90 milyar avroluk bir krediyi bloke ediyor.
Öfkeli saldırı
Cumartesi günü ABD ve İsrail’in Tahran’a düzenlediği ve dini lideri ve birkaç üst düzey İranlı yetkiliyi öldüren saldırılardan bu yana Orta Doğu’da patlamalar yaşanıyor.
İran, Bahreyn, Irak, Ürdün, Kuveyt, Umman, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri de dahil olmak üzere bölgedeki ABD askeri üslerine öfkeli bir saldırıyla karşılık verdi.
Dubai’de lüks bir otel vuruldu ve alevler içinde kaldı; Bahreyn’in başkentinde ise bir füze ABD Donanma üssünü vurdu ve yoğun siyah duman bulutları yükseldi.
Saldırı dalgasında üç Amerikan askeri öldü. Trump Pazar günü, ABD’nin İran’a karşı operasyonunun yaklaşık dört hafta “veya daha az” süreceğini tahmin ettiğini söyledi.
Bir AB diplomatına göre, AB büyükelçileri Pazar günü krizin bölgedeki Avrupalıların güvenliğini nasıl etkileyeceği ve çatışmaların devam etmesi durumunda blok için ne gibi sonuçlar doğuracağı konularına odaklandı.
Tartışılan konular arasında, özellikle de kilit öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın kapatılması durumunda hava ve deniz trafiği üzerindeki etki de yer aldı. Kısmen İran karasularında bulunan boğaz, dünyanın petrolünün %20’sinin geçtiği önemli bir nakliye yoludur.
Daha önce, Birleşik Krallık Savunma Bakanı John Healey’nin Sky News’e verdiği demeçte “Kıbrıs yönüne iki füze ateşlendi” demesinin ardından Kıbrıs, Tahran’ın Pazar günü kendisini füzelerle hedef aldığı yönündeki haberleri yalanlamak zorunda kalmıştı.
Bu makaleye Zoya Sheftalovich, Nicholas Vinocur ve Gabriel Gavin katkıda bulunmuştur.
Orjinal Makale: Iran crisis poses fresh test for divided EU
Photo: Almanya Başbakanı Friedrich Merz, 15 Aralık 2025’te Berlin’de Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile görüşüyor. Küresel krizler çoğaldıkça, blok tek sesle konuşmakta zorlanıyor. | Emmanuele Contini/NurPhoto, Getty Images ile
